EMDR'da Uyaranın Sessiz Ritmi

EMDR (Göz Hareketleriyle Duyarsızlaştırma ve Yeniden İşleme) 1987'de Francine Shapiro'nun tesadüfi bir gözlemiyle başladı. Shapiro parkta yürürken rahatsız edici düşüncelerinin yoğunluğunun, gözlerini sağa sola hareket ettirdikçe azaldığını fark etti. Bu gözlem klinik bir merakın başlangıcı oldu.

Bugün EMDR farklı bir yerde. Dünya Sağlık Örgütü ve Amerikan Psikoloji Birliği'nin travma sonrası stres bozukluğu için önerdiği tedaviler arasında yer alıyor; uluslararası akredite bir eğitim ağıyla, tek olay travmalarından kompleks travmaya, çocuk uygulamalarından deprem sonrası psikososyal desteğe kadar geniş bir alanda kullanılıyor. Türkiye'de son yıllarda özellikle deprem sonrası çalışmalarla EMDR eğitimine talep belirgin biçimde arttı.

Bu kadar zenginleşen bir alanın merkezinde hâlâ o basit hareket duruyor: dikkatin sağdan sola, soldan sağa akışı.

Küçük bir hareketin klinik ağırlığı

Bilateral uyarımın (BLS) neden çalıştığı hâlâ tartışılıyor, birden fazla teori var. Bir görüş çalışma belleğine odaklanıyor: hem travmatik anıyı zihinde tutmak hem uyaranı takip etmek belleği zorluyor, ve bu yük altında anının duygusal yoğunluğu azalıyor. Robert Stickgold'un öne sürdüğü başka bir görüş, göz hareketlerinin REM uykusundaki bilgi işleme süreçlerine benzer bir mekanizmayı tetiklediği yönünde (Stickgold, 2002). Marco Pagani ve ekibi ise yavaş dalga uykusuyla EMDR'ın etki mekanizması arasındaki ilginç örtüşmelere işaret ediyor (Pagani vd., 2017).

Teoriler farklı yerlerden geliyor ama bir noktada birleşiyorlar: uyaranın kendisi işi yapıyor. Ve uyaran demek — hız, ritim ve süreklilik demek.

Aynı seansta bile bu üçü değişir. Bir travmatik anı üzerinde çalışılırken bir tempo, seans sonu kapanışta bambaşka bir yavaşlık, güvenli alan çalışmasında farklı bir sakinlik gerekir. Klinisyen bu geçişleri sezgisel yapar; kısa bir hız değişikliği, biraz daha yavaşlama, gerektiğinde durma. Bu ince ayarlar terapinin akışına ait, dışına değil.

Bu yüzden uyaranın bölünmesi — bir gecikme, beklenmedik bir öğe, hız değiştirmek için başka bir yere geçmek — sadece teknik bir mesele değil. Sürecin ritminde bir kesinti.

Online seanslar bu meseleyi nasıl değiştirdi

Fiziksel bir odada bilateral uyarım kolay: parmak, ışık çubuğu, tapper cihazı, kulaklık. Klinisyen aracı elinde tutar, ayarlar bedeninin uzantısı gibidir. Ama online seansta bu tanıdık araçlar devre dışı kalıyor. Yerine dijital alternatifler geçiyor.

Bu yeni alan artık meşru bir zemin olarak kabul ediliyor. U.S. Department of Veterans Affairs'in 2024 EMDR rehberi, sanal EMDR için özel geliştirilen uygulamaları klinik olarak kabul edilebilir yöntemler arasına aldı. Yani mesele "online EMDR olur mu" değil artık; mesele online seansta uyaranın klinik hassasiyetinin nasıl korunacağı.

Ve bu tam olarak terapötik ilişkiye dokunan bir mesele. Norcross ve Wampold'un vurguladığı gibi, terapinin sonucunu belirleyen en güçlü unsurlardan biri ilişkinin kendisidir (Norcross & Wampold, 2018). Bu ilişki büyük anlarla değil, kesintisiz akışlarla inşa edilir. Küçük bir teknik tökezleme, danışanın gözünde küçük bir "araya girme" olarak birikir.

İyi Seans'ta bir alternatif

İyi Seans, EMDR uygulayıcıları için tarayıcı tabanlı bir bilateral uyarım ekranı sunuyor. Buradaki motivasyon aslında oldukça sıradan bir sorun: online seanslarda BLS için bir YouTube videosu paylaşmanın getirdiği küçük ama can sıkıcı aksaklıklar — beklenmedik bir reklam, videonun hızını danışanın o anki ihtiyacına göre ayarlayamamak, ekran paylaşımındaki gecikme, bazen de önerilen bir sonraki video. Hiçbiri seansın ortasında olmasını istediğiniz şeyler değil.

Ekranda Klasik EMDR, Derin Regülasyon, Odak/Aktivasyon ve Güvenli Alan olmak üzere dört hazır sahne bulunuyor; her biri farklı bir hareket örüntüsü ve tempoyla çalışıyor. Terapist bir sahneyi seçtikten sonra hız, boyut, renk ve ses ayarlarını o anki danışana göre ince ayar olarak yapabiliyor. Kontrol paneli kullanılmadığı anlarda ekrandan siliniyor, geriye sadece uyaran kalıyor — üçüncü bir sekmeye ya da harici bir bağlantıya geçmeye gerek kalmadan.

Bir not: bu ekran destekleyici bir egzersiz aracı, tedavi aracı değil. EMDR'ın kendisi gibi, uygulanışı terapistin klinik değerlendirmesine bağlı.

Araç henüz herkese açık değil. İyi Seans, günlük pratiklerini bizimle paylaşan küçük bir klinisyen grubuyla birlikte şekilleniyor — bu ekran da o sürecin bir parçası. Kısa bir tanışma görüşmesiyle bu sürece katılmak isteyen EMDR uygulayıcıları için davet açık — iyiseans.com/tanisalim üzerinden.

Kaynakça

Norcross, J. C., & Wampold, B. E. (2018). A new therapy for each patient: Evidence-based relationships and responsiveness. Journal of Clinical Psychology, 74(11), 1889–1906. https://doi.org/10.1002/jclp.22678

Pagani, M., Amann, B. L., Landin-Romero, R., & Carletto, S. (2017). Eye movement desensitization and reprocessing and slow wave sleep: A putative mechanism of action. Frontiers in Psychology, 8, 1935. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2017.01935

Stickgold, R. (2002). EMDR: A putative neurobiological mechanism of action. Journal of Clinical Psychology, 58(1), 61–75. https://doi.org/10.1002/jclp.1129

---

Bu ekranı seanslarınızda deneyebilirsiniz: iyiseans.com/emdr-araci