Mesleğe Yeni Başlayan Psikologlar İçin Rehber: Seans Notu Nasıl Tutulur?

Psikoloji eğitimini tamamladın, ilk danışanlarını görmeye başladın ve o an geldi çattı: Seans bitti, peki şimdi o boş kağıda (veya ekrana) ne yazacaksın?

Mesleğe yeni başlayan birçok psikolog için seans notu tutmak, en az seansın kendisi kadar stresli olabilir. Ne kadar detay vermeliyim? Danışanın her söylediğini yazmalı mıyım? Ya yazdıklarım bir gün yasal olarak karşıma çıkarsa?

Derin bir nefes al. Yalnız değilsin. Bu yazıda, hem klinik olarak işini kolaylaştıracak hem de etik ve yasal (KVKK) sınırları korumanı sağlayacak pratik bir seans notu tutma rehberi hazırladık.

1. Altın Standart: DAP Formatı Nedir?

Uzun yıllar boyunca tıpta ve psikiyatride SOAP (Subjektif, Objektif, Değerlendirme, Plan) formatı kullanıldı. Ancak psikoterapi seansları için bu format genellikle fazla "tıbbi" ve zaman alıcıdır. Günümüzde ruh sağlığı profesyonellerinin en çok tercih ettiği, daha akıcı ve pratik olan format DAP Formatıdır.

DAP; Veri (Data), Değerlendirme (Assessment) ve Plan (Plan) kelimelerinin baş harflerinden oluşur.

• D — Veri (Data): Seans İçinde Ne Oldu? Danışanın söyledikleri (subjektif) ile senin gözlemlerini (objektif) içerir. Seans içinde neler konuşuldu, danışanın duygu durumu nasıldı? Örnek: "Danışan bu hafta iş yerinde yoğun anksiyete yaşadığını belirtti. Seans boyunca göz teması kurmaktan kaçındı ve bacak sallama davranışı gözlemlendi."
• A — Değerlendirme (Assessment): Terapist Olarak Senin Yorumun Ne? İşte klinik becerilerini konuşturduğun yer. Topladığın veriler ne anlama geliyor? Tedavi hedeflerine doğru bir ilerleme var mı? Risk faktörü (intihar vb.) var mı? Örnek: "Danışanın anksiyete belirtilerinde geçen haftaya göre artış var. Ancak depresif veya kendine zarar verme düşüncesi bulunmuyor. Stresle başa çıkma becerileri halen yetersiz."
• P — Plan: Bir Sonraki Adım Ne? Önümüzdeki hafta ne yapacaksınız? Ev ödevi verdin mi? Örnek: "Bir sonraki seans haftaya salı. Danışana duygu düşünce kayıt formu (ev ödevi) verildi. Haftaya bilişsel yeniden yapılandırma çalışılacak."

💡 Yeni Başlayanlar İçin Kritik İpucu: Gözleminle (Veri), yorumunu (Değerlendirme) birbirine karıştırma! "Danışan depresif görünüyordu" demek yerine; Veri kısmına "Sesi kısıktı ve ağladı" yazıp, Değerlendirme kısmına "Depresif duygu durumu gözlemlendi" yazmalısın.

2. "Tıbbi/Klinik Gereklilik" Neden Önemlidir?

Tuttuğun notlar sadece sana özel hatırlatıcılar değildir. Danışanın neden terapiye ihtiyaç duyduğunu ve senin uyguladığın tekniğin neden "gerekli" olduğunu kanıtlamalıdır. Notların şu sorulara cevap vermelidir:

• Sorun ne? (Örn: GAD-7 testinde yüksek anksiyete skoru)
• İşlevsellik nasıl etkileniyor? (Sadece "kaygılı" demek yetmez; "Kaygısı nedeniyle işe gidemiyor" demelisin.)
• Sen ne yaptın? (Hangi terapi ekolünü/müdahaleyi uyguladın?)
• Danışan nasıl tepki verdi? (Uyguladığın tekniğe direnç mi gösterdi, uyum mu sağladı?)

3. Aman Dikkat: Etik İlkeler ve KVKK Gerçeği

Seans notu tutmak sadece klinik değil, hukuki bir zorunluluktur. Türkiye'de psikoterapist ile danışan arasındaki ilişki hukuken bir "vekalet sözleşmesi" olarak görülür ve terapistten "özen yükümlülüğü" beklenir.

EFPA (Avrupa Psikologlar Dernekleri Federasyonu) kurallarına göre not tutarken Saygı, Yetkinlik, Sorumluluk ve Dürüstlük ilkelerini korumalısın. Daha da önemlisi, Türkiye'deki veri koruma kanunlarına uymak zorundasın:

• Özel Nitelikli Kişisel Veri: Psikoterapi notları, KVKK kapsamında "özel nitelikli kişisel veri"dir ve çok sıkı korunmalıdır. Bu verileri nasıl işlediğimizi merak ediyorsan aydınlatma metnimize buradan göz atabilirsin.
• WhatsApp ve Bulut Tehlikesi: Danışanlarınla ilgili notları (veya randevu bilgilerini) standart WhatsApp üzerinden mesajlaşmak veya sunucuları yurt dışında olan güvensiz bulut sistemlerinde (Google Drive vb. standart sürümleri) şifresiz tutmak, yurt dışına yasa dışı veri aktarımı sayılabilir.
• Cezalar: 2026 yılı itibarıyla veri ihlalleri 17 Milyon TL'yi aşan idari para cezalarına ve meslekten men edilmeye kadar gidebilmektedir. Sadece güvenli, şifrelenmiş ve KVKK uyumlu sistemler kullanın.

4. Tükenmişliği Önlemek İçin Pratik Tüyolar

Günde 5-6 danışan gördükten sonra not yazmak işkenceye dönüşebilir. İşte işini hızlandıracak bazı ipuçları:

• Aynı Gün Kuralı: Asla notları hafta sonuna biriktirme! Seans biter bitmez (veya gün sonunda) hafızan tazeyken notunu yaz. Bu, belirsiz ve riskli ifadeler kullanmanı engeller.
• Şablon Kullan: Word'de veya kullandığın yazılımda hazır bir DAP şablonun olsun. "Risk Değerlendirmesi" başlığı her zaman şablonunda bulunsun ki sormayı veya not etmeyi unutma (İntihar riski olmasa bile "Risk gözlemlenmedi" diye not düşmek hayat kurtarır).
• Yapay Zeka ve Teknolojiyi Takip Et: Günümüzde seansı dinleyip otomatik DAP notu çıkaran (PatientNotes vb.) yapay zeka araçları gelişiyor. Ancak bunları kullanmadan önce uygulamanın KVKK uyumlu olup olmadığını mutlaka kontrol et.
• Kendi Kısaltmalarını Yarat: Eğer seans içinde kağıt-kalem kullanıyorsan, (Hızlı not alma teknikleri olan Teeline veya Forkner gibi) kendine ait bir kısaltma dili oluştur. Bu, danışanla göz temasını koparmadan not almanı sağlar.

Unutma; mükemmel seans notu diye bir şey yoktur, amaca hizmet eden, güvenli ve etik seans notu vardır. Zamanla kendi üslubunu bulacak ve bu süreci çok daha hızlı halletmeye başlayacaksın.